Pancerium na facebook

Polskie pojazdy pancerne 1919-1938

Pancerium czołgi

W 1919 został utworzony pierwszy Polski pułk czołgów, powstał na bazie francuskiego 505. Pułku Czołgów. Dowódcy: mjr Jules Maré (21 III 1918 - 15 X 1919), ppłk Adolf Engel (do 26 XI 1919) wchodził w skład Armii Polskiej pod dowództwem gen. Hallera. W skład pułku wchodziło 120 czołgów lekkich FT-17 wyprodukowanych we Francji. W czerwcu 1919, pułk pancerny razem z całym wyposażeniem został przerzucony do Polski. Czołgi były uzbrojone następująco: 75 czołgów dysponowało działkiem 37 mm systemu Puteaux wz.18, 47 czołgów wyposażono w karabin maszynowy 8 mm Hotchkiss. Czołg ten posiadał jarzmo uniwersalne pozwalające na montaż zarówno działka jak i CKM. W przypadku montażu konkretnego typu broni należało zamontować: szafkę na amunicję do CKM lub jaszcz na amunicję do armatki.

Czołgi wraz z samochodami pancernymi oraz pociągami pancernymi były używane podczas wojny Polsko-Radzieckiej w latach 1919-1920. Samochody pancerne wchodziły w skład kawalerii, natomiast czołgi miały być wsparciem piechoty. Pociągi pancerne początkowo podlegały artylerii, a następnie saperom kolejowym. Podczas tej wojny stracono bezpowrotnie 8 czołgów FT-17.

W latach 1923-1930 intensywnie modyfikowano czołgi FT, początkowo opracowano nowe gąsienice drobno ogniwowe, dzięki nim czołg poruszał się szybciej i zużywał mniej paliwa. Następną modyfikacją była szersza wieża mieszcząca działo i KM (jednak nie podjęto produkcji seryjnej tej wersji). Powstała również wersja treningowa FT-17 CWS oraz FT przekształcony w stawiacz zasłon dymnych. Ostatnią modyfikacją FT-17 było przystosowanie go do roli drezyny pancernej umożliwiającej prowadzenie rozpoznania linii kolejowych. FT-17 na prowadnicy szynowej działał w zespole z 2 tankietkami TK-3 lub TKS na prowadnicach szynowych, z których jedna posiadała radiostację. Również prowadnica czołgu FT-17 posiadała radiostację (ale prowadnica ? nie czołg).

W 1924 kupiono we Francji FT-17 TSF który był pojazdem nie uzbrojonym a w jego nieruchomej nadbudowie (zamontowanej w miejscu wieży) umieszczono radiostację. Na początku lat 30. kupiono kilka pojazdów rozwojowych bazowanych na FT-17. Były to modele M26/27 i NC-27. Pojazdy te używano głównie do testów. W 1925 powstał projekt czołgu WB-10, pojazd miał być uzbrojony w działo 47 mm i 2 KMy.

W latach 1929-1939 na bazie brytyjskiej tankietki Carden-Loyd została opracowana Polska tankietka TK. Początkowo był to model TK-1 na podstawie którego stworzono TK-2 i TK-3 który wszedł do produkcji seryjnej. W między czasie powstała wersja TKD uzbrojona w 47 mm działo i TKF wyposażona w silnik Fiat. Ostateczną wersją była tankietka TKS. Przed wybuchem wojny 24 TKSy wyposażono w NKM kalibru 20 mm. Podczas wojny obronnej w 1939 roku te tankietki z powodzeniem zwalczały niemieckie czołgi lekkie.

W 1930 kupiono 38 czołgów Vickers Mk E oraz licencję produkcyjną. Na podstawie tych czołgów powstały 7TP oraz w dalszych planach unowocześniona wersja niekiedy zwana 9TP. W 1939 7TP był w stanie nawiązać równorzędną walkę z większością typów niemieckich czołgów.

Od roku 1930 rozpoczęto projektowanie czołgu bazowanego na konstrukcji Christie. Był to pojazd mogący poruszać się zarówno na gąsienicach jak i na kołach. Prototyp 10TP powstał w 1937, po testach stwierdzono małą przydatność tak skomplikowanego zawieszenia i rozpoczęto pracę nad modyfikacją oznaczoną 14TP. Pracę nad tym czołgiem utkwiły w miejscu z powodu braku odpowiedniego silnika. W 1935 PZinż (Państwowe Zakłady Inżynieryjne) rozpoczęły opracowywanie trzech kolejnych typów pojazdów bojowych. Pierwszym był czołg pływający (PZInż.130), drugi to czołg lekki (PZInż.140) 4TP. Żaden z tych projektów nie wszedł do produkcji seryjnej, natomiast trzeci pojazd miał być działem samobieżnym wyposażonym działo 37 mm Bofors. W tych samych zakładach powstały w między czasie ciągniki artyleryjskie.

W latach 30. XX wieku, dwa biura konstrukcyjne rozpoczęły pracę nad opracowaniem czołgu średniego. W projekt były zaangażowane biura konstrukcyjne: BBTBr.Panc. (Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych) i PZInż (Państwowe Zakłady Inżynieryjne). Czołgi średnie BBTBr.Panc. były pojazdemi wielowieżowymi natomiast projekt PZinż miał być czołgiem jednowieżowym. Żaden z tych czołgów nie doczekał się prototypu.

***